Beth all credydwyr ei wneud os na fyddaf yn talu?

Mae gan gredydwyr dyledion blaenoriaeth wahanol bwerau adennill yn dibynnu ar y ddyled. Bydd angen gwrandawiad llys ar lawer cyn cymryd camau gweithredu. Mae’n bwysig iawn eich bod yn siarad â chynghorydd dyledion os oes gennych unrhyw ddyledion blaenoriaeth.

Unwaith y byddwch yn methu taliad i ddyled, dylai’r credydwr gysylltu â chi a dweud wrthych eich bod mewn ôl-ddyledion. Os na allwch wneud trefniant i glirio’r ôl-ddyledion, gallant drosglwyddo’r ddyled i asiantaeth casglu dyledion neu wneud cais am Ddyfarniad Llys Sirol.

Asiantaethau Casglu Dyledion (DCA)

Nid oes gan DCA fwy o rym na’r credydwr gwreiddiol. Nid beiliaid ydynt ac ni allant ddod i mewn i’ch cartref na chymryd unrhyw beth gennych. Mae DCA yn gweithio ar ran y credydwr gwreiddiol. Os ydych chi’n teimlo eu bod nhw’n ymddwyn yn amhriodol, dylech chi gwyno i’r DCA a’r credydwr.

Os bydd DCA yn cysylltu â chi, dylech ddelio â nhw yn yr un ffordd â’r credydwr gwreiddiol. Anfonwch gopi o’ch taflen gyllideb wedi’i chwblhau atynt ynghyd â llythyr yn egluro’r sefyllfa ac yn gwneud cynnig taliad (os gallwch fforddio un). Os yn bosibl, dylech gyfathrebu â nhw yn ysgrifenedig yn unig a chadw cofnod o’r holl ohebiaeth.

Dyfarniadau Llys Sirol (CCJ)

Os cymerwyd camau rhesymol i gasglu dyled, gall credydwyr wneud cais am Ddyfarniad Llys Sirol (CCJ). O 1 Hydref 2017 ymlaen, rhaid i gredydwyr ddilyn y Protocol Cyn-Achos ar gyfer Hawliadau Dyled cyn cymryd camau llys. Os cewch CCJ, bydd y llys yn asesu eich sefyllfa ac yn dweud wrthych faint sy’n rhaid i chi ei dalu.

Mae CCJ yn broses bapur. Fel arfer, ni fydd yn rhaid i chi fynychu gwrandawiad. Bydd angen i chi gwblhau’r gwaith papur a anfonir atoch, a darparu gwybodaeth yn ôl yr angen.

Byddwch yn derbyn ffurflen hawlio drwy’r post gan y llys. Mae gennych 14 diwrnod i ymateb i’r ffurflen hon. Ceisiwch gyngor ar ddyledion os oes angen cymorth arnoch. Pan fyddwch chi’n ymateb mae eich opsiynau’n cynnwys:

• Cyfaddefwch eich bod yn ddyledus y ddyled a gwnewch gynnig ad-dalu yn seiliedig ar eich incwm a’ch gwariant. Dylai’r cynnig hwn ystyried unrhyw ddyledion eraill sydd gennych.
• Anghydfod eich bod yn ddyledus yr holl ddyled neu ran ohoni. Os ydych chi am herio dyled bydd angen cyngor cyfreithiol arnoch chi oherwydd gall anghydfod aflwyddiannus arwain at ddyled uwch.
• Gofynnwch am 14 diwrnod ychwanegol i ymateb tra byddwch chi’n casglu tystiolaeth neu’n ceisio cyngor ynghylch anghytuno â’r ddyled.

Os na fyddwch yn ymateb i’r ffurflen hawlio o fewn 14 diwrnod byddwch yn derbyn ‘dyfarniad mewn diffyg’. Mae hyn yn golygu bod y llys yn penderfynu faint y dylech ei dalu. Gallai hyn olygu bod yr holl ddyled, ynghyd â chostau, yn ddyledus ar unwaith.

Os na fyddwch yn ateb y ffurflen hawlio neu os na fyddwch yn talu’r hyn y mae’r llys wedi’i orchymyn, byddwch yn methu â chyflawni’r CCJ. Mae hyn yn caniatáu i’r credydwr ddefnyddio opsiynau gorfodi.

Dyma’r opsiynau gorfodi sydd ar gael i gredydwyr os byddwch yn methu â chyflawni CCJ:

Gorchymyn i Gael Gwybodaeth

Os yw credydwr eisiau rhagor o wybodaeth am eich sefyllfa ariannol, gallant wneud cais am Orchymyn i Gael Gwybodaeth. Mae hyn yn golygu y bydd yn rhaid i chi fynychu’r llys a darparu unrhyw wybodaeth y gofynnwyd amdani.

Atafaelu Enillion

Os ydych chi’n gweithio ac wedi methu â thalu CCJ, gall y credydwr wneud cais am Atafaelu Enillion. Mae hyn yn caniatáu i arian gael ei gymryd yn uniongyrchol o’ch cyflog ar gyfradd a bennir gan y llys.

Gorchymyn Dyled Trydydd Parti

Os oes arian yn ddyledus i chi gan drydydd parti ac rydych chi’n methu â thalu CCJ, gall y credydwr wneud cais am orchymyn dyled trydydd parti. Mae hyn yn gorchymyn i’r trydydd parti dalu’r arian yn uniongyrchol i’r credydwr.

Gwarant Rheoli

Os ydych chi wedi methu â thalu eich CCJ, gall y credydwr wneud cais am warant rheoli. Mae hyn yn caniatáu i feiliaid ddod i’ch cartref a cheisio atafaelu nwyddau. Mae rheolau sy’n nodi pa gamau y caniateir i feiliaid eu cymryd. Os cewch eich bygwth â, neu os cysylltir â chi gan feiliaid, dylech gysylltu â chynghorydd dyled ar unwaith.

Gorchmynion Codi Tâl

Os ydych chi’n berchen ar eich eiddo ac wedi derbyn CCJ, gall y credydwr wneud cais am Orchymyn Arwystlo. Bydd hyn yn sicrhau’r ddyled yn erbyn eich cartref, neu asedau gwerthfawr eraill rydych chi’n berchen arnynt. Mae Gorchymyn Arwystlo yn wahanol i’r opsiynau gorfodi eraill oherwydd gall y credydwr wneud cais am un hyd yn oed os ydych chi wedi gwneud y taliadau a orchmynnwyd gan y llys yn gyfredol.

Os ydych chi dan fygythiad o orfodaeth llys, mae’n bwysig eich bod chi’n ceisio cyngor ar ddyledion ar unwaith. Fel arfer mae camau y gallwch chi eu cymryd i ddelio â’r sefyllfa, ond mae angen i chi weithredu cyn gynted â phosibl.

Os na allwch fforddio talu’r swm y mae’r llys wedi’i osod, gallwch wneud cais i ‘amrywio’r dyfarniad llys. Bydd amrywiad o farn yn gwneud i’r llys edrych ar eich amgylchiadau eto a gosod gorchymyn newydd os yw’n briodol.