Treth y cyngor: Esemptiadau a disgowntiau ar gyfer iechyd meddwl
Mae eithriadau a disgowntiau treth y cyngor ar gael i’w hawlio os yw cyflwr iechyd meddwl yn effeithio’n barhaol ar eich gallu i gyflawni tasgau dyddiol arferol. Os ydych chi neu rywun rydych chi’n byw gydag ef yn cael diagnosis o ‘nam meddyliol difrifol’, gallech fod yn gymwys i gael eithriad neu ddisgownt treth y cyngor.
Oes rhaid i mi dalu treth y cyngor os oes gen i gyflwr iechyd meddwl?
Os oes gennych chi neu rywun rydych chi’n byw gyda nhw gyflwr iechyd meddwl sy’n effeithio’n barhaol ar y gallu i gyflawni tasgau bob dydd, gallech fod yn gymwys i gael eithriad neu ostyngiad treth y cyngor.
Beth mae ‘eithriad treth cyngor’ yn ei olygu?
Mae bod wedi’ch eithrio rhag treth y cyngor yn golygu nad oes rhaid i chi dalu treth y cyngor. Efallai y byddwch yn gymwys i gael eithriad neu ostyngiad treth y cyngor os oes gan eich iechyd meddwl effaith barhaol a sylweddol ar eich gallu i gyflawni tasgau a gweithgareddau syml o ddydd i ddydd.
Sut ydw i’n gwybod a allaf wneud cais am eithriad treth y cyngor?
Os oes gennych nam meddyliol difrifol, ni ddylai’r cyngor eich cynnwys fel rhywun sy’n gymwys ar gyfer treth y cyngor. Gelwir hyn yn cael eich ‘anwybyddu’.
Efallai y byddwch yn gymwys i gael eithriad neu ostyngiad treth gyngor os ydych chi neu rywun yn eich aelwyd yn cael diagnosis o ‘nam meddyliol difrifol’ gan ymarferydd meddygol cofrestredig (Er enghraifft, meddyg teulu, seiciatrydd, niwrolegydd, ac ati).
Bydd angen i feddyg cofrestredig (fel arfer meddyg teulu ymgeisydd) lenwi ffurflen i fod yn gymwys i gael eithriad neu ostyngiad treth y cyngor. Dylai fod gan eich awdurdod lleol fanylion pellach ar ei wefan.
Beth sy’n cael ei ddiffinio fel ‘nam meddyliol difrifol’ (SMI)?
Mae’r gyfraith yn diffinio SMI fel ‘nam difrifol ar ddeallusrwydd a gweithrediad cymdeithasol sy’n ymddangos yn barhaol’.
Mae hwn yn ddiagnosis meddygol. Fodd bynnag, gall eich nam gael ei achosi gan gyflyrau gan gynnwys dementia, clefyd Parkinson, ac anawsterau dysgu difrifol. Os ydych chi neu rywun rydych chi’n byw gydag ef yn cael diagnosis o SMI, efallai y byddwch chi’n gymwys ar gyfer yr eithriadau treth gyngor canlynol:
Ni ddylech orfod talu unrhyw dreth gyngor os ydych chi’n gymwys ar gyfer SMI.
Os yw rhywun yn yr aelwyd yn gymwys ar gyfer SMI, ac yn byw gydag un person arall nad yw wedi’i eithrio, yna gall y person hwnnw fod yn gymwys i gael gostyngiad person sengl o 25% ar eu treth gyngor.
Gwahaniaethau ar draws y DU
Yr un gostyngiadau craidd ac eithriadau â Lloegr.
Pobl sy’n gadael gofal: Mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn annog cynghorau i eithrio pobl sy’n gadael gofal tan 25 oed.
Gweinyddir gan: Awdurdodau lleol o dan reoliadau Llywodraeth Cymru
Efallai y byddwch yn gallu cael gostyngiad, gostyngiad neu eithriad ar eich bil Treth y Cyngor os:
- rydych chi’n fyfyriwr
- mae gennych chi anabledd
- rydych chi ar incwm isel
- chi yw’r unig oedolyn sy’n byw yn eich cartref sy’n gorfod talu Treth y Cyngor (a elwir hefyd yn ‘ostyngiad i oedolyn sengl’)
Gwefan y llywodraeth: Llywodraeth yr Alban
I gael rhagor o wybodaeth am eithriadau a disgowntiau bydd angen i chi gysylltu â’ch cyngor lleol.
Mae gan Ogledd Iwerddon system o gyfraddau domestig – nid oes treth gyngor.
Mae gostyngiadau ac eithriadau fel:
- Gostyngiad i berson sengl
- Esemptiad myfyrwyr
- Lwfans pensiynwr unigol
Gweinyddir gan: Adran Gyllid GI
Gwefan y llywodraeth: NI Direct
Beth arall sydd ei angen arnaf i fod yn gymwys i gael eithriad treth y cyngor?
Os cewch ddiagnosis meddygol o SMI, bydd angen i chi hefyd wneud hawliad a bod yn derbyn budd-dal cymwys cyn y gallwch wneud hawliad am eithriad treth gyngor.
Mae buddion cymwys yn cynnwys:
- Budd-dal Analluogrwydd
- Lwfans presenoldeb
- Lwfans presenoldeb cyson
- Lwfans anabledd difrifol
- Lwfans byw i’r anabl (elfen gyfradd uwch neu ganol)
- Lwfans gweithio i bobl anabl (yn seiliedig ar gael cymorth incwm)
- Cynnydd mewn pensiwn anabledd (oherwydd bod angen presenoldeb cyson)
- Atodiad neu lwfans anweithgarwch
- Taliad annibyniaeth y lluoedd arfog
- Taliad Annibyniaeth Personol (PIP) (elfen byw bob dydd safonol neu uwch)
- Cymhorthdal incwm (sy’n cynnwys premiwm anabledd)
- Credyd Cynhwysol (gan gynnwys elfen ar gyfer gallu cyfyngedig i weithio neu allu cyfyngedig i weithio a gweithgaredd sy’n gysylltiedig â gwaith)
Rhaid eich bod wedi gwneud hawliad am fudd-dal cymwys cyn gwneud hawliad am eithriad treth gyngor. Gellir ôl-ddyddio eich treth gyngor i’r dyddiad y gwnaethoch hawlio budd-dal cymwys gyntaf. Nid oes terfyn amser ar gyfer hyn, felly gwiriwch y dyddiad y gwnaethoch hawlio budd-dal cymwys gyntaf bob amser cyn gwneud cais am ostyngiad treth gyngor.
Sut helpodd cynghorydd budd-daliadau lles Sammy gyda gostyngiad treth gyngor
Mae Sammy yn 30 oed ac yn byw gyda’i brawd 22 oed, Andrew. Mae Andrew wedi cael diagnosis o SMI, felly dylid ei ystyried fel un sydd wedi’i ‘anwybyddu’ ar gyfer treth y cyngor. Mae Sammy yn credu ei bod hi’n gymwys i wneud cais am ostyngiad treth y cyngor.
Mae Sammy wedi drysu gan y rheolau budd-daliadau, felly mae hi’n cysylltu â chynghorydd budd-daliadau i helpu gyda’i hawliad.
Mae’r cynghorydd budd-daliadau yn dweud wrth Sammy fod Andrew yn bodloni’r meini prawf SMI ond bod yn rhaid iddo wneud hawliad am fudd-dal cymwys yn gyntaf. Wrth siarad â Sammy, mae’r cynghorydd yn darganfod bod Andrew hefyd yn gymwys ar gyfer Taliad Annibyniaeth Personol (PIP). Mae’r cynghorydd yn helpu Sammy i wneud cais am PIP ar ran Andrew ac yna mae’n llwyddo i hawlio’r eithriad SMI.
Mae hawliad budd-dal PIP Andrew wedi’i brosesu gan yr Adran Gwaith a Phensiynau a’i gymeradwyo. Gall Sammy nawr wneud cais am ostyngiad treth gyngor i berson sengl gan fod Andrew wedi’i eithrio rhag treth gyngor.
A allaf hawlio gostyngiad os ydw i’n SMI ond yn byw gyda mwy nag un oedolyn sy’n gymwys i dalu treth y cyngor?
Os ydych chi’n SMI, ond yn byw gyda dau oedolyn neu fwy sy’n gymwys i dalu treth y cyngor, ni fyddwch yn derbyn unrhyw ostyngiad.
Sut ydw i’n gwybod a yw fy nghyflwr iechyd meddwl yn fy nghymhwyso ar gyfer eithriad neu ostyngiad treth y cyngor?
Gall fod yn anodd gwybod a yw eich salwch iechyd meddwl neu gyflwr iechyd meddwl arall yn cael ei ystyried yn ‘nam meddyliol difrifol’. Dyma rai cwestiynau i’ch helpu i wirio:
Ydych chi wedi cael diagnosis o salwch iechyd meddwl, fel sgitsoffrenia neu anhwylder schizoaffeithiol?
Gall cael salwch iechyd meddwl fel sgitsoffrenia neu anhwylder sgitso-affeithiol eich atal yn barhaol rhag cyflawni tasgau a gweithgareddau syml o ddydd i ddydd.
Er enghraifft:
- Ni allwch adael y tŷ heb fod yng nghwmni rhywun arall.
- Mae angen help arnoch i olchi’ch hun.
- Mae angen help arnoch gyda choginio a glanhau.
A yw eich salwch neu gyflwr meddwl yn achosi i’ch meddwl fod yn araf neu’n anhrefnus?
Gall cael salwch iechyd meddwl neu gyflwr iechyd meddwl arall wneud penderfyniadau a thasgau syml yn frwydr barhaol i’w cyflawni.
Er enghraifft:
- Rydych chi bob amser yn ei chael hi’n anodd gwneud galwadau ffôn neu siarad â phobl.
- Rydych chi bob amser yn ei chael hi’n anodd penderfynu pa fil cartref i’w dalu gyntaf.
- Rydych chi bob amser yn ei chael hi’n anodd penderfynu pryd ddylech chi adael i weld y meddyg teulu.
Ydych chi wedi cael diagnosis o ddementia (gan gynnwys clefyd Alzheimer), clefyd Parkinson, neu salwch niwrolegol arall?
Gall clefyd Parkinson, dementia, neu salwch niwrolegol arall effeithio’n barhaol ar eich gallu i gyflawni tasgau syml o ddydd i ddydd.
Er enghraifft:
- Mae eich dwylo a’ch breichiau’n crynu mor ddrwg fel na allwch olchi’ch dillad, coginio, na dal pen i ysgrifennu pethau i lawr.
- Ni allwch godi o’r gwely heb rywun i’ch cynorthwyo.
- Rydych chi’n blino’n gyflym ac yn cwympo i gysgu wrth gyflawni tasgau neu weithgareddau syml.
Ydych chi wedi cael strôc?
Gall strôc effeithio’n barhaol ar eich gallu i gyflawni tasgau syml o ddydd i ddydd.
Er enghraifft:
- Ni allwch gyfathrebu’n glir nac o gwbl â phobl eraill.
- Mae angen cymorth arnoch i wisgo neu olchi’ch hun.
- Rydych chi’n blino’n gyflym ac yn cwympo i gysgu wrth gyflawni tasgau neu weithgareddau syml.
Oes gennych chi gylch cymdeithasol bach ac yn ei chael hi’n anodd ymddiried mewn pobl?
Gall bod ag ofn mynd allan neu siarad â phobl drwy’r amser wneud bywyd yn frwydr ddyddiol.
Er enghraifft:
- Does gennych chi ddim ffrindiau neu ychydig iawn o ffrindiau.
- Rydych chi’n ei chael hi’n anodd estyn allan a siarad â phobl eraill oherwydd eich bod chi’n ofni y bydd rhywbeth drwg yn digwydd i chi.
Ydych chi’n hawlio PIP ac yn sgorio pwyntiau ar gyfer cwestiwn 11 (Ymgysylltu â phobl eraill wyneb yn wyneb)?
Mae’r cwestiwn PIP hwn yn ymwneud â sut mae eich salwch neu gyflwr yn ei gwneud hi’n anodd i chi gwrdd â phobl a chymysgu â nhw.
Mae hefyd yn gofyn a ydych chi’n cael trafferth barnu sefyllfa gymdeithasol ac a allwch chi ymddwyn yn briodol. Yn olaf, mae hefyd yn gofyn a ydych chi’n cael trafferth gwneud ffrindiau.
Er enghraifft:
- Rydych chi bob amser yn ei chael hi’n anodd mynd i gwrdd â phobl neu fod gyda grwpiau o bobl.
- Dydych chi ddim yn deall y rheolau cymdeithasol yn ystod cyfweliad neu gyfarfod ffurfiol, ac yn torri ar draws ac yn dechrau siarad dros bobl eraill.
- Rydych chi’n ei chael hi’n anodd gwneud ffrindiau gyda phobl newydd.
Os ateboch chi “ydw” i unrhyw un o’r cwestiynau blaenorol, efallai y byddwch chi’n gallu gwneud cais am ostyngiad neu eithriad treth y cyngor.
Ble ydw i’n mynd i wneud cais am eithriad neu ostyngiad treth y cyngor?
Mae gan bob awdurdod lleol wefan a rhif ffôn cyswllt. Gallwch ddarganfod pa awdurdod rydych chi’n dod oddi tano drwy fynd i wefan Llywodraeth y DU a nodi eich cod post .
Pan fyddwch wedi nodi eich cod post, bydd yn dangos eich awdurdod. Gallwch wedyn wneud cais am eithriad neu ostyngiad treth y cyngor. Yna bydd dolen uniongyrchol i dudalen eithriadau a gostyngiadau treth eich cyngor yn cael ei harddangos.
Os ydych chi’n derbyn gwasanaethau gofal cymdeithasol i gefnogi eich lles meddyliol, rydym yn argymell gofyn i’ch gweithiwr cymdeithasol a fyddent yn cynorthwyo gyda’ch cais am eithriad.
Cymorth Pellach ar gyfer talu eich bil treth y cyngor
Efallai y byddwch yn gymwys i gael help gyda’ch taliadau treth gyngor os ydych yn atebol i dalu treth gyngor ond ar incwm isel neu’n hawlio budd-daliadau.
Mae eich awdurdod lleol yn rhedeg y cynlluniau hyn, ac mae dau ar gyfer lleihau’r dreth gyngor. Gallwch gael cymorth os ydych chi’n gymwys ar gyfer y canlynol:
- Cynllun Gostyngiadau Treth y Cyngor, a/neu’r
- Cynllun Gostwng Band yr Anabl.
Cynllun Gostyngiad Treth y Cyngor
Eich awdurdod lleol, trwy ei gynllun lleol, sy’n rheoli cymorth treth y cyngor. Disodlodd hyn y cynllun Budd-dal Treth y Cyngor blaenorol.
Gall y gostyngiad gwmpasu rhywfaint neu’r cyfan o’ch bil treth gyngor, ond bydd hyn yn dibynnu ar incwm eich cartref.
Bydd faint o gymorth y gallwch ei gael gyda’ch treth gyngor yn dibynnu ar eich cynllun lleol. Mae’r llywodraeth wedi lleihau’r arian sydd ar gael i awdurdodau lleol.
Gallai hyn olygu y bydd yn rhaid i lawer o bobl o oedran gweithio dalu eu treth gyngor i wneud iawn am y gwahaniaeth.
Mae’n bwysig sicrhau bod eich bil treth gyngor yn gywir — efallai y byddwch yn gallu cael gostyngiad yn eich bil os ydych chi’n byw ar eich pen eich hun neu’n sâl iawn.
Cynllun Gostwng Anabledd
Efallai y byddwch yn gallu cael gostyngiad yn eich bil treth gyngor os oes angen lle ychwanegol arnoch chi neu ar berson sy’n byw gyda chi oherwydd anabledd; byddai’r gostyngiad hwn i lawr i’r band nesaf.
Os ydych chi’n gymwys, bydd eich bil yn cael ei ostwng i’r band Treth Gyngor isaf nesaf. Er enghraifft, os yw eich eiddo ym Mand D, byddwch chi’n talu’r gyfradd Band C. Os yw eich cartref eisoes yn y band isaf (B ac A), byddwch chi’n cael gostyngiad o 17% ar eich bil Treth Gyngor yn lle hynny.
I fod yn gymwys ar gyfer y gostyngiad band anabledd, byddai’n rhaid i chi ddangos mai’r eiddo yw prif gartref o leiaf un person anabl.
Nid oes rhaid i hwn fod y person sy’n gyfrifol am dalu’r dreth gyngor. Rhaid i’r eiddo gynnwys ystafell ychwanegol i ddiwallu anghenion y person anabl.
Os nad cegin nac ystafell ymolchi yw’r ystafell, rhaid iddi fod yn ofynnol gan y person anabl. Fel arall, bydd angen lle ychwanegol arnoch i ganiatáu defnydd cadair olwyn.
Dylech gysylltu â’r awdurdod lleol sy’n cyhoeddi eich bil treth gyngor os ydych chi’n credu eich bod chi’n gymwys i gael gostyngiad yn y band.
Darganfyddwch sut roedd Paul yn gymwys ar gyfer y Cynllun Gostwng Band i'r Anabl
Mae Paul yn byw gyda’i wraig a phlentyn 9 oed. Mae ganddo anhwylder straen wedi trawma (PTSD) ac mae ganddo ôl-fflachiadau.
Mae’n aflonydd iawn ac ni all gysgu yn y nos, gan amharu ar waith ei deulu a bywyd ysgol. Mae’n mynd i therapi celf bob wythnos.
Mae Paul yn defnyddio ystafell sbâr yn ei dŷ i beintio a cherflunio, sy’n ei chael hi’n dawel. Mae gan yr ystafell bopeth sydd ei angen arno i wneud ei gelf, rhywle i orffwys ac ystafell ymolchi en-suite.
Gall geisio ymlacio pan na all gysgu neu pan fydd yn teimlo’n sâl heb amharu ar ei deulu. Mae’r tŷ ym band treth cyngor C ac mae’n costio £1,202.95 y flwyddyn.
Mae Paul yn gymwys ar gyfer y cynllun Gostyngiad Band yr Anabl ac mae ei fil wedi’i ostwng i gyfradd band B o £1,052.57.
[Sylwch fod cyfradd y Band yn ffigur enghreifftiol a ddefnyddir].
Treth y cyngor: Rhestr wirio eithriad neu ostyngiad ar gyfer iechyd meddwl
Os ydych chi’n meddwl bod gennych chi neu rywun rydych chi’n ei adnabod nam meddyliol difrifol ac yn gymwys i gael eithriad neu ostyngiad treth gyngor, cofiwch y canlynol:
- Diffinnir nam meddyliol difrifol (SMI) fel “nam difrifol ar ddeallusrwydd a gweithrediad cymdeithasol, sy’n ymddangos yn barhaol.”
- Mae Nam Meddwl Difrifol yn eich atal yn barhaol rhag cyflawni tasgau syml a chymryd rhan mewn gweithgareddau bob dydd:
Er enghraifft:- Rydych chi’n cael trafferth ymolchi neu wisgo
- Rydych chi’n cael trafferth siarad â phobl neu gymryd rhan mewn gweithgareddau cymdeithasol
- Ni allwch fynd allan ar eich pen eich hun nac angen rhywun i ddod gyda chi.
- Gall Nam Meddwl Difrifol gael ei achosi gan gyflyrau eraill fel clefyd Parkinson, dementia ac anableddau dysgu.
- Bydd angen tystysgrif arnoch gan ymarferydd meddygol cymwys (fel arfer eich meddyg teulu) yn dweud bod gennych nam meddyliol difrifol (SMI).
- Rhaid eich bod wedi gwneud hawliad am fudd-dal cymwys cyn gwneud cais am ostyngiad neu eithriad treth gyngor a bod yn derbyn y budd-dal cymwys hwn.
- Os oes gennych nam meddyliol difrifol ac yn byw ar eich pen eich hun, fe’ch ystyrir yn berson ‘anwybyddus’ yn ôl y gyfraith ac ni ddylech orfod talu unrhyw dreth gyngor.
- Gellir ôl-ddyddio’r eithriad nam iechyd meddwl difrifol cyhyd ag yr oeddech yn gymwys – gallai hyn fod yn flynyddoedd. Mae’n hanfodol bod y meddyg sy’n llofnodi’r ffurflen yn nodi pryd y dechreuodd yr SMI.
- Os yw rhywun yn gymwys ar gyfer y nam meddyliol difrifol yn byw gydag un oedolyn arall nad oes ganddo nam meddyliol, gall y person arall gael gostyngiad person sengl o 25% ar eu treth gyngor.
- Os ydych chi’n SMI ac yn byw gyda dau oedolyn neu fwy nad ydyn nhw’n SMI, ni chewch unrhyw ostyngiad ar eich treth gyngor. Gallai’r oedolion eraill fod yn gymwys i gael Gostyngiad Treth y Cyngor.
- Ni ddylai eich incwm a’ch cynilion effeithio ar a allwch gael gostyngiad yn y dreth gyngor ond byddant yn effeithio ar gais am Ostyngiad y Dreth Gyngor.
Rhannwch yr erthygl hon
